Powrót klauzuli unikania opodatkowania opodatkowania

Ostatnio pojawiła się nowa propozycja klauzuli unikania opodatkowania. Chodzi tu o projekt zmian do ustawy do Ordynacji Podatkowej oraz niektórych innych ustaw z dnia 30 grudnia 2015 r.

Autor:Małgorzata Gach | Kategoria:Ordynacja podatkowa, Spółka akcyjna, Spółka cywilna, Spółka jawna, Spółka komandytowa, Spółka partnerska, Spółka z o.o., | Data: . Tagi: , ,
nieodpłatne świadczenie

Klauzula unikania opodatkowania wczoraj i dziś

Przypomnieć należy, że klauzula unikania opodatkowania /obejścia przepisów prawa podatkowego obowiązywała już w polskim prawie podatkowym (od 1 stycznia 2003 r.).

Zgodnie z ówczesnym brzmieniem art. 24b § 1.

Organy podatkowe i organy kontroli skarbowej, rozstrzygając sprawy podatkowe, pominą skutki podatkowe czynności prawnych, jeżeli udowodnią, że z dokonania tych czynności nie można było oczekiwać innych istotnych korzyści niż wynikające z obniżenia wysokości zobowiązania podatkowego, zwiększenia straty, podwyższenia nadpłaty lub zwrotu podatku.

Z kolei art. 24b § 2 wskazywał, że:

Jeżeli strony, dokonując czynności prawnej, o której mowa w § 1, osiągnęły zamierzony rezultat gospodarczy, dla którego odpowiednia jest inna czynność prawna lub czynności prawne, skutki podatkowe wywodzi się z tej innej czynności prawnej lub czynności prawnych.

Takie brzmienie przepisu zostało uznane przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 11 maja 2004 r. (sygn. K 4/03), za niezgodne z Konstytucją – jako niespełniające warunków tzw. przyzwoitej legislacji, naruszając tym samym zasadę zaufania do Państwa i stanowionego prawa i nie realizuje wymogu należytego ustalenia ustawowo określonych elementów zobowiązań podatkowych (art. 217 Konstytucji).

Klauzula unikania opodatkowania – najnowsza propozycja

Przepis obowiązujący już w prawie w 2003 r. oraz przyczyny uznania jego niekonstytucyjności powołałam nie bez przyczyny. Zwracam bowiem uwagę na kilka tylko przepisów tworzących zgodnie z projektem nową klauzulę unikania opodatkowania:

„Art. 119a. § 1. Czynność dokonana przede wszystkim w celu osiągnięcia korzyści podatkowej, sprzecznej w danych okolicznościach z przedmiotem i celem ustawy podatkowej, nie skutkuje osiągnięciem korzyści podatkowej, jeśli sposób działania był sztuczny (unikanie opodatkowania).

W sytuacji określonej w § 1 skutki podatkowe czynności określa się na podstawie takiego stanu rzeczy, jaki mógłby zaistnieć, gdyby dokonano czynności odpowiedniej. Za odpowiednią uznaje się czynność, której podmiot mógłby w danych okolicznościach dokonać, jeżeli działałby rozsądnie i kierował się zgodnymi z prawem celami innymi niż osiągnięcie korzyści podatkowej sprzecznej z przedmiotem i celem ustawy podatkowej. Jeżeli w toku postępowania strona wskaże czynność odpowiednią, skutki podatkowe określa się na podstawie takiego stanu rzeczy, jaki zaistniałby, gdyby dokonano tej właśnie czynności.

Przepis § 2 nie ma zastosowania, jeżeli okoliczności wskazują, że osiągnięcie korzyści podatkowej było jedynym celem dokonania czynności, o której mowa w § 1. W takiej sytuacji skutki podatkowe określa się na podstawie takiego stanu rzeczy, jaki zaistniałby, gdyby czynności nie dokonano.

Art. 119b. § 1. Przepisu art. 119a nie stosuje się:

  1. jeśli korzyść podatkowa lub suma korzyści osiągniętych przez podmiot z tytułu jednej czynności lub zespołu czynności, o których mowa w art. 119a § 4, nie przekracza w okresie rozliczeniowym 100 000 zł, lub
  2. do podmiotu, który uzyskał opinię zabezpieczającą dotyczącą czynności – w zakresie objętym opinią, do dnia uchylenia lub zmiany opinii zabezpieczającej, lub
  3. do podmiotu, którego wniosek o wydanie opinii zabezpieczającej nie został załatwiony w terminie, o którym mowa w art. 119zc – w zakresie objętym wnioskiem, z zastrzeżeniem § 4, lub
  4. do podatku od towarów i usług, opłat i niepodatkowych należności podatkowych.

W przypadku czynności dokonywanych przez ten sam podmiot lub pomiędzy tymi samymi podmiotami wysokość korzyści podatkowych, o których mowa w § 1 pkt 1, oblicza się sumując korzyści podatkowe wynikające z tych czynności.

Przepis § 1 pkt 2 dotyczy czynności dokonanej do dnia doręczenia podatnikowi uchylenia lub zmiany opinii zabezpieczającej.

Przepis § 1 pkt 3 dotyczy czynności objętej wnioskiem i dokonanej w okresie od dnia upływu terminu, o którym mowa w art. 119zc, do dnia załatwienia wniosku.

Przepis § 4 stosuje się odpowiednio do zespołu powiązanych ze sobą czynności, objętych wnioskiem, jeżeli wszystkie czynności lub co najmniej pierwsza z nich zostały dokonane w okresie, o którym mowa w § 4.

Art. 119c. § 1. Sposób działania uznaje się za sztuczny, jeśli na podstawie istniejących okoliczności należy przyjąć, że nie zostałby zastosowany przez podmiot działający rozsądnie i kierujący się zgodnymi z prawem celami innymi niż osiągnięcie korzyści podatkowej sprzecznej z przedmiotem i celem ustawy podatkowej.

Przy ocenie, czy sposób działania był sztuczny, należy wziąć pod uwagę w szczególności występowanie:

  1. nieuzasadnionego dzielenia operacji;
  2. angażowania podmiotów pośredniczących mimo braku uzasadnienia gospodarczego;
  3. elementów prowadzących do uzyskania stanu identycznego lub zbliżonego do stanu wyjściowego;
  4. elementów wzajemnie się znoszących lub kompensujących;
  5. ryzyka gospodarczego przewyższającego spodziewane korzyści inne niż podatkowe w takim stopniu, iż należy uznać, że rozsądnie działający podmiot nie wybrałby tego sposobu działania.

Art. 119d. Czynność uznaje się za podjętą przede wszystkim w celu osiągnięcia korzyści podatkowej, gdy pozostałe cele czynności, wskazane przez podatnika, należy uznać za mało istotne.

Art. 119e. Korzyścią podatkową w rozumieniu przepisów niniejszego rozdziału jest:

  1. niepowstanie zobowiązania podatkowego, odsunięcie w czasie powstania zobowiązania podatkowego lub obniżenie jego wysokości,
  2. powstanie nadpłaty lub prawa do zwrotu podatku albo podwyższenie kwoty nadpłaty lub zwrotu podatku.

Art. 119f. W rozumieniu niniejszego rozdziału czynność oznacza także zespół powiązanych ze sobą czynności, dokonanych przez te same bądź różne podmioty.

Podkreślenia zawarte w tekście dotyczą zapisów w moim przekonaniu niedoprecyzowanych normatywnie i dających organom podatkowym całkowitą swobodę interpretacyjną

Mam nadzieję, że w toku konsultacji i dalszych prac nad tą ustawą dojdzie jednak do doprecyzowania treści regulacji

W innym przypadku może nas czekać kwestionowanie praktycznie każdej czynności prawnej oraz lata prowadzenia postępowań przed organami podatkowymi oraz sądami administracyjnymi.

Pytanie też czy i w jaki sposób do ww. regulacji prawnych odniósłby się Trybunał Konstytucyjny, skoro już w 2004 r. zakwestionował poprawność legislacyjną klauzuli zawierającej znacznie mniej postanowień o niedookreślonym charakterze prawnym.

O nowej klauzuli unikania opodatkowania oraz opiniach zabezpieczających pisałam na moim blogu już w roku 2013. Ówczesna propozycja poprzedniego rządu nie została jednak wprowadzona w życie m.in. z powodu zgłaszanych już wówczas zastrzeżeń natury konstytucyjnej.


Z treścią całego projektu zmian do ustawy do Ordynacji Podatkowej oraz niektórych innych ustaw z dnia 30 grudnia 2015 r. oraz uzasadnieniem do tego aktu normatywnego można się zapoznać choćby na stronach internetowych Rady Podatkowej Lewiatana.


 

Polecane wpisy
ZACZEKAJ! NIE PRZEGAP!Czy wiesz, jaka spółka jest dla Ciebie najlepsza?

Jeśli nie, to zerknij na nowy cykl #Poznaj się na spółkach, który stworzyłam na moim siostrzanym blogu "Prawo dla księgowych".

Już teraz dostępna jest do pobrania darmowa "PORÓWNYWARKA SPÓŁEK", gdzie zestawiłam ze sobą wszystkie osiem spółek, w ramach których działać można obecnie na terenie RP.