Fundacja rodzinna a inwestycja w zagraniczną spółkę osobową

Obraz autorstwa sentavio na Magnific

Jednym z najbardziej spornych zagadnień pozostaje możliwość uczestnictwa fundacji rodzinnej w zagranicznych spółkach osobowych transparentnych podatkowo, takich jak niemiecka KG (Kommanditgesellschaft) czy luksemburska SCSp. Organy podatkowe przez długi czas prezentowały w tym zakresie restrykcyjne stanowisko, próbując uznać takie inwestycje za działalność wykraczającą poza zakres dozwolony ustawą o fundacji rodzinnej. Coraz wyraźniej widać jednak, że linia ta zaczyna przegrywać przed sądami administracyjnymi.

Dopuszczalna działalność fundacji rodzinnej

Punktem wyjścia dla całego sporu pozostaje art. 5 ust. 1 pkt 3 Ustawy z dnia 26 stycznia 2023 r. o fundacji rodzinnej (Dz. U. z 2023 poz. 326 – dalej „Ustawa o FR”).

Zgodnie z tym przepisem fundacja rodzinna może wykonywać działalność gospodarczą wyłącznie w zakresie:

„przystępowania do spółek handlowych, funduszy inwestycyjnych, spółdzielni oraz podmiotów o podobnym charakterze, mających swoją siedzibę w kraju albo za granicą, a także uczestnictwa w tych spółkach, funduszach, spółdzielniach oraz podmiotach”.

Przepis ten ma fundamentalne znaczenie dla funkcjonowania fundacji rodzinnych, ponieważ wyznacza granice dopuszczalnej aktywności inwestycyjnej.

Przekroczenie tego zakresu może prowadzić do bardzo dotkliwych konsekwencji, w tym utraty zwolnienia podatkowego oraz objęcia dochodów fundacji sankcyjną stawką 25% CIT.

Inwestycje zagraniczne fundacji rodzinnej – zagraniczne spółki transparentne podatkowo

W praktyce problem pojawił się przede wszystkim na tle inwestycji fundacji rodzinnych w zagraniczne spółki osobowe, które są transparentne podatkowo.

Dobrym przykładem jest niemiecka KG lub GmbH & Co. KG. Konstrukcyjnie są one zbliżone do polskiej spółki komandytowej. Istotna różnica polega jednak na tym, że niemiecka KG pozostaje transparentna podatkowo – podatnikiem podatku dochodowego nie jest sama spółka, lecz jej wspólnicy.

Transparentność podatkową niemieckiej KG potwierdził m.in. Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej w interpretacji z 23 maja 2023 r., sygn. 0114-KDIP2-1.4010.139.2023.3.JC, wskazując, że: „niemiecka spółka komandytowa nie jest podatnikiem podatku dochodowego w Niemczech”.

Zagraniczne spółki transparentne podatkowo – restrykcyjne stanowisko organów podatkowych

Organy podatkowe zaczęły jednak prezentować pogląd, zgodnie z którym fundacja rodzinna może inwestować wyłącznie w takie podmioty, które same posiadają status podatnika podatku dochodowego.

W konsekwencji Dyrektor KIS wydawał interpretacje kwestionujące możliwość korzystania przez fundację rodzinną ze zwolnienia podatkowego w przypadku uczestnictwa w zagranicznych spółkach transparentnych podatkowo.

Takie stanowisko zostało przedstawione m.in. w interpretacjach:

• z dnia 24 listopada 2023 r., sygn. 0111-KDIB1-2.4010.248.2023.2.EJ,
• z dnia 7 grudnia 2023 r., sygn. 0111-KDIB2-1.4010.413.2023.2.AR,
• z dnia 5 stycznia 2024 r., sygn. 0114-KDIP2-1.4010.551.2023.2.PP.

Organy próbowały wyprowadzać z ww. przepisu Ustawy o FR dodatkowy warunek, którego ustawodawca wprost nie przewidział – wymóg, aby zagraniczny podmiot był podatnikiem podatku analogicznego do podatku dochodowego od osób prawnych.

W praktyce oznaczało to próbę ograniczenia fundacjom rodzinnym możliwości inwestowania w wiele popularnych zagranicznych struktur holdingowych i inwestycyjnych funkcjonujących w Niemczech, Austrii, Luksemburgu czy Stanach Zjednoczonych.

Sądy administracyjne zaczynają przełamywać restrykcyjną linię

Coraz wyraźniej widać jednak, że stanowisko organów podatkowych nie znajduje akceptacji sądów administracyjnych.

Jednym z pierwszych przełomowych orzeczeń był wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z 9 kwietnia 2024 r., sygn. I SA/Łd 114/24. Sąd wskazał, że decydujące znaczenie powinien mieć przede wszystkim charakter prawny i korporacyjny zagranicznego podmiotu, a nie jego status podatkowy.

WSA podkreślił, że:

• ustawa o fundacji rodzinnej nie zawiera wymogu posiadania statusu podatnika CIT,
• transparentność podatkowa nie może automatycznie eliminować danego podmiotu z katalogu dopuszczalnych inwestycji,
• należy badać podobieństwo konstrukcyjne zagranicznej spółki do polskich spółek handlowych.

Był to bardzo istotny kierunek wykładni, ponieważ sąd wyraźnie oddzielił kwestie podatkowe od cywilnoprawnej i handlowej natury zagranicznego podmiotu.

Bardzo ważny wyrok WSA w Warszawie z marca 2025 r.

Kolejnym niezwykle istotnym orzeczeniem był wyrok WSA w Warszawie z 7 marca 2025 r., sygn. III SA/Wa 2893/24.

Sąd stwierdził jednoznacznie, że:

„gdyby ustawodawca chciał, by fundacja przystępowała jedynie do podmiotów opodatkowanych podatkiem dochodowym od osób prawnych, to powinien był swoją wolę w tym zakresie jednoznacznie wyrazić w obowiązujących przepisach prawa”.

WSA podkreślił również, że:

• 5 ustawy nie odwołuje się do kryterium opodatkowania,
• organ podatkowy dokonał niedopuszczalnej wykładni zawężającej,
• pojęcie „podmiotów o podobnym charakterze” należy interpretować szeroko.

Wyrok ten ma ogromne znaczenie praktyczne, ponieważ sąd wprost zakwestionował podstawowe założenie prezentowane dotychczas przez Dyrektora KIS.

Transparentność podatkowa nie przesądza o niedopuszczalności inwestycji

Kolejnym istotnym wyrokiem był wyrok WSA w Warszawie z dnia 16 stycznia 2025 r., sygn. III SA/Wa 2557/24.

Sąd wskazał w uzasadnieniu tego orzeczenia, że:

• brak statusu podatnika CIT nie może automatycznie oznaczać niedozwolonej działalności fundacji rodzinnej,
• ocena podobieństwa zagranicznego podmiotu powinna uwzględniać przede wszystkim cechy organizacyjne i ustrojowe,
• organ podatkowy nie może tworzyć dodatkowych warunków niewynikających z ustawy.

Przełomowy wyrok NSA z dnia 22 stycznia 2026 r.

Największe znaczenie praktyczne ma na ten moment jednak wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 22 stycznia 2026 r., sygn. II FSK 553/25. NSA oddalił skargę kasacyjną Dyrektora KIS i podzielił korzystne stanowisko prezentowane wcześniej przez WSA w opisanym już wyżej wyroku WSA w Warszawie z dnia 16 stycznia 2025 r., sygn. III SA/Wa 2557/24

NSA potwierdził w ww. wyroku, że:

• transparentność podatkowa zagranicznego podmiotu sama w sobie nie przesądza o niedopuszczalności inwestycji fundacji rodzinnej,
• art. 5 ust. 1 pkt 3 ustawy o fundacji rodzinnej nie uzależnia dopuszczalności inwestycji od statusu podatnika CIT,
• kluczowe znaczenie ma podobieństwo konstrukcyjne zagranicznego podmiotu do polskich spółek handlowych.

To pierwsze orzeczenie NSA bezpośrednio odnoszące się do omawianego problemu i z tego względu ma ono ogromne znaczenie dla praktyki obrotu.

Pozostaje mieć nadzieję na utrwalanie się korzystnego trendu orzeczniczego w ww. zakresie.