Goodwill a podatek od czynności cywilnoprawnych – ważna uchwała NSA

W uproszczeniu „goodwill” inaczej „wartość firmy” to różnica pomiędzy ceną zakupu przedsiębiorstwa a wartością rynkową składników, które się na to przedsiębiorstwo składają. Wynika ona stąd, że elementem przedsiębiorstwa lub zorganizowanej części przedsiębiorstwa mogą być także pewne dodatkowe składniki, których nie da się wycenić i nie występują w jego bilansie. Może to być np. doświadczenie, renoma, lista klientów, dostęp i pozycja na określonym rynku. Tak zdefiniowany goodwill może rodzić pewne problemy w podatku od czynności cywilnoprawnych.

Autor:Małgorzata Gach | Kategoria:Podatek od czynności cywilnoprawnych, | Data: 23 marca 2022 . Tagi: goodwill, L, podatek od czynności cywilnoprawnych, sprzedaż przedsiębiorstwa

Kiedy goodwill to problem w zakresie podatku od czynności cywilnoprawnych?

Problem z goodwill lub wartością firmy pojawia się przede wszystkim przy transakcjach sprzedaży przedsiębiorstwa czy też zorganizowanej części przedsiębiorstwa. Jako że zbycie przedsiębiorstwa lub ZCP nie jest opodatkowane podatkiem VAT, nabywca zobligowany jest do zapłaty podatku do czynności cywilnoprawnych. I tu pojawiają się schody.

Na przedsiębiorstwo lub ZCP składają się zwykle składniki majątkowe, o różnym charakterze, do których winny być stosowane inne stawki podatku od czynności cywilnoprawnych. Np. zgodnie z przepisami zbycie nieruchomości lub rzeczy ruchomych to stawka 2%, natomiast sprzedaż praw majątkowych 1%.

Zaznaczyć trzeba, że podstawę opodatkowania przy umowie sprzedaży stanowi wartość rynkowa rzeczy lub prawa majątkowego, zaś w przypadku ZCP lub przedsiębiorstwa jest to suma wartości rynkowej rzeczy i praw majątkowych składających się na przedsiębiorstwo lub jego zorganizowaną część (tak również wyrok NSA z 8.10.2019 r., II FSK 3272/17).

Jaka stawka podatku od czynności cywilnoprawnych – sprzedaż ZCP lub przedsiębiorstwa

Zgodnie zatem z tym co powyżej, kupujący ZCP lub przedsiębiorstwo powinien określić wartość majątkową poszczególnych rzeczy i innych składników majątkowych wchodzących w jego skład, przypisać im odpowiednią stawkę podatkową oraz zadeklarować i zapłacić podatek (z wyłączeniem przypadków, gdy sprzedaż jest dokonywana w formie aktu notarialnego, wówczas płatnikiem PCC jest notariusz).

Problem jednak powstawał wówczas kiedy cena sprzedaży była wyższa niższa niż wartość rynkowa ww. składników majątkowych, właśnie w związku z tym że cena sprzedaży obejmowała także „wartości firmy” czy „goodwill”.

W konsekwencji pojawiła się wątpliwość czy goodwill jest w tym przypadku prawem majątkowym do którego winna być stosowana stawka 1% PCC czy też nie.

Jakie stanowisko zajął NSA

W dniu 21 lutego 2022 r. Naczelny Sąd Administracyjny podjął uchwałę 7 sędziów (sygn. III FPS 2/21), zgodnie z którą wartość firmy (tzw. goodwill), rozumiana jako dodatnia różnica pomiędzy ceną nabycia przedsiębiorstwa lub jego zorganizowanej części a wartością rynkową składników majątkowych wchodzących w jego skład, nie stanowi prawa majątkowego w rozumieniu art. 1 ust. 1 pkt 1 lit. a) ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych.

Uchwała NSA była związana z koniecznością rozstrzygnięcia zróżnicowanego orzecznictwa sądowego.

W uzasadnieniu uchwały NSA wskazał, że:

„Goodwill nie jest ani rzeczą, ani prawem majątkowym, nie jest bowiem związany z żadnym uprawnieniem mającym swe źródło w przepisach prawa, jak również nie odpowiada mu żaden obowiązek świadczenia lub powstrzymywania się od określonych działań przez inne podmioty. (…).
Oznacza to, że wartość firmy (goodwill), a zwłaszcza wartość majątkowa, którą ona reprezentuje, nie może być przedmiotem sprzedaży jako czynności opodatkowanej na podstawie przepisów ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych. Nabyciem translatywnym rzeczy lub prawa, tj. jej przedmiotem, może być tylko to, co istnieje przed jej dokonaniem (zawarciem umowy sprzedaży) i co podlega sprzedaży. Przedmiot sprzedaży nie może być nabywany konstytutywnie, a mianowicie w ten sposób, że powstaje on dopiero z momentem dokonania czynności. Wartość zaś nie istnieje przed sprzedażą przedsiębiorstwa (tak H. Filipczyk, Podatek od czynności cywilnoprawnych. Komentarz, Warszawa 2015, s. 85, art. 1; por. K. Furga, M.S. Tofel, Opodatkowanie podatkiem VAT i podatkiem od czynności cywilnoprawnych tzw. goodwillu, „Monitor Podatkowy” 2007/3; M. Michna, J. Pustuł, Sprzedaż przedsiębiorstwa spółki a podatek od czynności cywilnoprawnych, „Przegląd Notarialny” 2003/3, s. 74; zob. również wyroki NSA: z 28.06.2018 r., II FSK 1932/16; z 8.10.2019 r., II FSK 3272/17). Zwraca się uwagę, że nawet gdyby w księgach podatkowych zbywcy występowała pozycja pod nazwą „wartość firmy”, to nie mogłaby ona zostać nabyta, ponieważ nie reprezentuje składnika mienia o charakterze zbywalnym (tak M. Michna, Wartość firmy…, s. 181).
Jeśli wartość firmy powstaje jako wartość majątkowa dopiero w momencie nabycia oraz co do zasady nie powinna składać się z praw majątkowych, trudno ją jako taką traktować. Przedstawiona powyżej analiza „wartości firmy” dowodzi, że nie sposób na gruncie prawa podatkowego, a w szczególności ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych przyjąć, że podlega ona opodatkowaniu jako prawo majątkowe. (…)”.

W uproszczeniu NSA uznał, że goodwill powstaje de facto w związku ze sprzedażą przedsiębiorstwa lub ZCP, goodwill nie istniał przed dokonaniem sprzedaży, wobec tego nie może być traktowany jako prawo majątkowe podlegające opodatkowaniu podatkiem od czynności cywilnoprawnych.

Opodatkowaniu tym podatkiem będzie natomiast podlegać wartość rynkowa identyfikowalnych i istniejących już wcześniej składników majątkowych składających się na sprzedawane przedsiębiorstwo lub ZCP.